Nilgün Yerli heeft een vaderland en een moederland

Bea Kastrop

Op de vraag hoe het met haar gaat, klinkt een opgewekte stem door de wat krakerige telefoonverbinding met de Turkse westkust heen. “Het gaat heel goed met mij, omdat ik mijn droom aan het waarmaken ben. Ik heb altijd gezegd: de overtreffende trap van dromen is dóen en dat is wat nu aan het gebeuren is.”

Een opmerkelijke uitspraak. Niemand kan toch zeggen dat Nilgün Yerli in haar 27 Nederlandse jaren heeft stilgezeten. De cabaretière, columniste en schrijfster van de autobiografische roman De garnalenpelster vertrok ruim twee jaar geleden naar haar vaderland, Turkije, waar ze in 1969 ter wereld kwam.

Op haar tiende was ze in Friesland komen wonen, waar haar vader Turkse les gaf. Nilgün raakte zo verknocht aan Nederland dat ze als enige achterbleef toen het gezin Yerli na vijf jaar naar Turkije terugkeerde.

In haar werk bleef Nilgün Yerli proberen Nederlanders en Turken dichter bij elkaar te brengen. Haar hoogtepunt als cabaretière was een uitverkocht Carré op Sinterklaasavond 2005 met de voorstelling Bangbang. Tegelijkertijd was het een omslagpunt. Want dit was weliswaar een succes, maar had ze in al die jaren ook maar één vooroordeel over Turken kunnen wegpoetsen?

Yerli kreeg genoeg van de groeiende vreemdelingenhaat, die haar ook rechtstreeks trof via scheld- en dreigbrieven in reactie op haar columns in het Utrechts Nieuwsblad en Het Parool. “Ik maakte de beste hutspot van het land. Ik was in alles een Nederlander, maar ze bleven me als een buitenlander zien”, zei ze in een interview.

Nilgün en haar echtgenoot van Engels/Turkse afkomst vroegen zich af in welk land ze hun zoontje Leon wilden zien opgroeien. Twee jaar geleden vertrokken ze naar Turkije om hun geboorteland te leren kennen. En deze week zien we Nilgün Yerli op de Nederlandse televisie met haar eigen programma, Bij Yerli, waarin ze bekende Nederlanders in haar geboorteland ontvangt.

Is Bij Yerli de overtreffende trap van je dromen?
“Daarmee kan ik de twee landen in mijn hart - mijn vaderland en mijn moederland - in één programma gieten en dat voelt voor mij als een cadeautje uit het heelal. Ik ben bijna dertig jaar te gast geweest in Nederland en nu mogen Nederlanders bij mij te gast zijn. Ik was het zat om steeds uit te leggen wie ‘de Turk’ nu is. ‘De Turk’ bestaat niet."

"In dit enorme land zijn zoveel verschillende culturen en tradities en zoveel verschillende Turken. Ik laat Turkije zien zoals het is. Met zijn schoonheid, zijn lelijkheid, zijn rijkdom en zijn armoe. Objectief. Als je zo naar een land kunt kijken, kun je misschien ook objectief naar de man op straat kijken."

"Huub van der Lubbe schreef tijdens het programma in een brief: waarom dacht ik dat een Achmed of een Ali of een Hassan ánders zou zijn? Dat is wat je doet, hè. Je ziet een Turk en je brengt hem onder de noemer ‘Turk’. Niet onder de noemer ‘mens’."

"Een mens met gevoelens, met momenten van falen en succes, van liegen en bang zijn en van liefde nodig hebben. Nee, hij is gewoon ‘een Turk’. Maar zodra je hier bent, is het anders. Dan zie je mensen als ménsen, zonder dat nationaliteitenstempel, want je bent ineens zélf de allochtoon.”

Hoe was het voor jou om na 27 jaar weer in je geboorteland te wonen?
“Het eerste jaar was een verschrikking. Ik herinnerde me een land waar mensen soepjes naar elkaar brachten en altijd samen waren. Het ‘Wim-Sonneveld-dorpsgevoel’, zoals zoveel Turken in Nederland nog hebben. En zoals Nederlanders in Canada en Australië hebben."

"Tijdens het verlangen naar iets wat je niet hebt, vertroebelt de realiteit. Want het dorp is het dorp niet meer, het is alleen levend gehouden in je gedachten. Als je weer in het land zelf leeft, zie je ook de mankementen. Maar steeds meer kom ik erachter dat dit het land is van de onmogelijke mogelijkheden, omdat iedereen alles voor elkaar doet. Dat is zo mooi."

"Mijn moeder heeft mij als kind geleerd: als je je geluk haalt uit géven, hangt je geluk alleen af van jezelf. Maar als je je geluk haalt uit némen, dan ben je afhankelijk van een ander om je gelukkig te voelen. In Nederland werkte die theorie niet. Hier merk ik dat die grote vrijgevigheid nog steeds bestaat."

"Als je aan een arm boertje op de markt vraagt of zijn perziken lekker zoet zijn, dan geeft hij je er een. Of je nu wat koopt of niet. Dat geven, zo recht uit je hart, is in Nederland niet gebruikelijk. Behalve het plakje worst bij de slager dan. Ik heb er in die 27 jaar niet aan kunnen wennen dat de mensen in Nederland voortdurend calculeren. Het is jammer, want de rijkdom van het geven die je hier ziet, maakt mensen heel gelukkig.”

Mis je ook aspecten van de Nederlandse mentaliteit?
“Ja. De eerlijkheid van Nederlanders vind ik waanzinnig mooi. Wij Nederlanders denken wat we voelen en we zeggen wat we denken. En dat vind ik van zo’n schoonheid. Als ik in Nederland op het podium sta, kan ik alles zeggen."

"Nederlanders vinden het op het masochistische af heerlijk als ze een spiegel voorgehouden krijgen. Je zwaktes kennen is een teken van kracht. Je wordt niet groot door succes, maar door het erkennen van je fouten. En dat gebeurt in Turkije niet.”

Voel je je inmiddels meer Turkse dan Nederlandse?
“Ik voel me goed. Geen Turk en geen Nederlander. Doordat ik de taal nu goed beheers, voel ik me hier aardig thuis. Maar ik hou zoveel van Nederland… je haalt mij wel uit Nederland, maar je haalt Nederland niet uit mij."

"Ik krijg pakketten van vrienden toegestuurd met pakjes Croma en Becel-koffiemelk. Gisteren hebben we pepernoten gebakken. Mijn zoon krijgt de Nederlandse cultuur met de paplepel ingegoten. Iedere cultuur en traditie die je in jezelf laat bloeien, is een rijkdom. Daarom gun ik het iedereen om elkaars cultuur en tradities te ontdekken.”

Maak je nog weleens hutspot?
“Ja, haha! Eergisteren heb ik nog zuurkool met Hema-worst klaargemaakt! Maar ik krijg geen Turk aan de zuurkool hoor. Ze vinden het zo smerig! En hutspot zien ze als bijgerecht, dan vragen ze waar de rest van het eten is! Zeven, acht gangen per maaltijd is hier heel gewoon als je bij iemand gaat eten. Iedereen kleedt zich ook prachtig aan voor zo’n maaltijd. Jammer dat we dat in Nederland alleen met Kerst doen, want het is zo mooi.”

En waar gaat Leon straks naar school?
“Vanaf november 2009 ga ik met mijn nieuwe theatervoorstelling De adem van Eva het land in. Daarom komen we volgend jaar september voor een jaar naar Nederland. Na dat jaar wordt Leon vijf en moeten we een keuze maken. Ik heb nu een gevoel dat ik wil terugkomen naar Turkije. Maar ik wil eerst nog kijken wat dat jaar Nederland met mij gaat doen. Laten we zeggen dat het fifty fifty is.”


B i o g r a f i e

Naam: Nilgün Yerli
Geboren: 11 november 1969 in Kirsehir, Turkije. Kwam op haar tiende met haar ouders naar Nederland
Woont: sinds twee jaar met echtgenoot en zoontje Leon in Izmir, Turkije
School: heao in Haarlem.
Carrière: Stond in 2000 met haar eerste soloprogramma ‘Wat zeg ik?’ in het theater. Diverse theaterprogramma’s volgden, haar laatste, ‘Bangbang’, in 2005. Voor eind 2009 staat ‘De adem van Eva’ op het programma.

Yerli’s columns voor het Parool en het Utrechts nieuwsblad werden gebundeld in Acht jaargetijden, Mezelf geworden en Turkse troel. Voor de in 2001 verschenen autobiografische roman De garnalenpelster ontving Nilgün Yerli de E. du Perronprijs. Waarschijnlijk wordt het boek volgend jaar verfilmd, waarbij Nilgün zelf de rol van haar moeder hoopt te spelen.

NCRV-gids 49, 6 t/m 12 december 2008

.