Exclusief interview Philippe Claudel

Mieke van der Weij

Op een miezerige ochtend in april mochten Mieke van der Weij en drie lezeressen de Franse schrijver Philippe Claudel interviewen over zijn roman Het verslag van Brodeck. In een elegant Amsterdams hotel stond hij hen te woord, een rustige, wat onopvallende man. Een goed gesprek over een indringend boek.

Waarom weer een boek over genocide?
“Mijn geboortedorp in de Lorraine, waar ik nog altijd woon, heeft de twee wereldoorlogen van heel nabij meegemaakt. Het ligt dicht bij Verdun en aan de andere kant lag Natzweiler-Struthof, het enige concentratiekamp van Frankrijk. Schoolreisjes gingen altijd of naar Verdun of naar Natzweiler.”

“Toen mijn moeder tien was, woonde ze ook in dat dorp. Het was 1941/42. Twee soldaten namen een meisje mee, ze kwam nooit terug. Waarom doet iemand dat? Sinds dat verhaal mij verteld werd - ik was toen ook ongeveer tien - wist ik dat de Shoah bestond. Dan ga je nadenken over de grote schuldvraag. Ik denk dat het geen monsters waren, maar heel gewone mensen. Dat nadenken erover heb ik vertaald in deze roman.”

Waarom is het zo sprookjesachtig? Het is toch duidelijk dat u de Tweede Wereldoorlog bedoelt?
“Het is een parabel. Ik geef de lezer elementen die refereren aan een situatie die ze kennen. Helaas gebeurden dit soort dingen ook ervoor en erna. Door een soort fantasieland en een sprookjessfeer te scheppen, beperk ik me niet tot een bepaalde tijd of land. Daardoor wordt de reflectie vergroot.”

Wordt de afstand niet juist groter door het gebruik van sprookjesachtige elementen?
“Als ik schrijf, denk ik nooit zo na. Toen ik het af had en het las, deed het me denken aan boeken die ik in mijn jeugd las. Dit soort boeken blijft je lang bij in je hart. Mythen leven langer, want ze vertellen verhalen die altijd waar zijn. Ik wilde een moderne mythe maken.”

De natuur speelt een grote rol in dit boek. Is natuur minder wreed dan de mens?
“Natuur is erg belangrijk in dit boek, alleen al door het werk van Brodeck: hij maakt rapporten over de flora en fauna. Natuur is bijna het belangrijkste personage, want natuur is er altijd. De natuur is niet minder wreed dan de mens, maar wel onverschillig. Het is de schandalige schoonheid die zich niets aantrekt van het lot van de mens.”

Waarom spelen vrouwen in dit boek zo’n passieve rol?
“Ik wilde ook een boek over de kracht van de liefde schrijven. Brodeck accepteert zijn lot omwille van de liefde. Zijn relaties met Fédorine, Émelia en zelfs met Poupchette zijn liefdevol. Hij komt uit de hel en accepteert de vrouwen om de liefde. Vrouwen zetten mensen op de wereld. Mannen vernietigen die. Vrouwen zijn praktisch intelligenter en gevoeliger. Mannen zijn niet zo fijn afgewerkt.”

Is het een actueel boek en hebben jonge mensen er iets aan?
“De haat tegen ‘de vreemde’ is van alle tijden. Ook nu speelt het. Hier in Nederland, maar ook in Frankrijk. De ander is bedreigend en politici gebruiken die angst. Brodeck gaat erover hoe angst mensen regeert en hoe het leidt tot misdaad. In Frankrijk wordt altijd gezegd dat jonge mensen niet meer lezen, maar dat is niet waar. Sinds twintig jaar bestaat naast de Franse literatuurprijs Prix Goncourt de Prix Goncourt des lycéens, waarover tweeduizend middelbare scholieren beslissen. Ze kiezen zeker geen makkelijke boeken, maar boeken die vragen stellen. Jongeren zoeken hun plaats in de wereld en kunst kan daarbij helpen. Het is dan ook een enorme verantwoordelijkheid om dat te maken.”

In 2007 kreeg Het verslag van Brodeck de Prix Goncourt des lycéens.