Wormen en engelen van Maarten van der Graaff

Bram Kortewegs gereformeerde jeugd op Goeree-Overflakkee lijkt ver weg in Utrecht. Dan laat zijn vader zich dopen en wordt zijn vriend Paul dominee. Bram gaat op zoek naar het waarom. Verschillende mensen hebben dit boek gerecenseerd. Benieuwd naar hun mening? U leest het hier!

Lees hier de meningen van verschillende mensen over het boek Wormen en engelen van Maarten van der Graaff. Lijkt het u leuk om zelf ook een recensie te schrijven? U kunt u opgeven via Miekes Leesclub.

M. Noordegraaf-de Lange

Bram is de hoofdpersoon in dit boek. Hij is opgegroeid in Goeree-Overflakkee en religieus opgevoed. Zijn ouders zijn gescheiden. In zijn studententijd laat hij het geloof achter zich en maakt hij kennis met een heel andere wereld van feesten, drank en drugs. Bram is een gevoelige jongen en mist toch iets in dat studentenleven. Hij denkt terug aan zijn jeugd toen hij heel graag in de kerk kwam en daar genoot van het samen zingen en bidden.

Brams vader heeft niet zo veel met het geloof, maar het is opmerkelijk dat hij zich op latere leeftijd laat dopen en voor Bram is het een grote vraag waarom zijn vader dit deed. Zijn vader is gered van een bijna auto-ongeluk en hij zegt tegen Bram: “Elke dag vechten engelen en demonen boven je hoofd een strijd uit“.

In zijn studententijd leert Bram nieuwe mensen kennen. Hij sluit zich aan bij Uterque, een theologisch werkgezelschap. Uterque, bestaat voornamelijk uit jonge mensen, behalve Wilfried, een zestiger, die “vader” van Bram wordt. Paul, ook lid van Uterque, wordt dominee en hij doet zijn intrede op Goeree-Overflakkee.

Bram en Lea krijgen een relatie en gaan een poosje samenwonen. Lea en ook medestudenten stellen aan Bram veel vragen over het geloof en zijn vroegere kerkgang. Bram besluit Paul in de pastorie op Goeree-Overflakkee op te zoeken omdat hij zich afvraagt waarom en hoe Paul gelooft.  Wilfried vertelt aan Paul dat hij op een seminarie heeft gezeten, maar dat hij geen priester wilde worden. Hij is theologie gaan studeren en is een volgeling van Franciscus.

Lena vindt Bram stil en zij heeft gelezen dat mensen die vroeger geloofden nu twijfelen en in een crisis belanden. Zij wil het samenwonen met Bram stoppen. Wilfried mijmert over zijn leven. Hij had graag een kind gehad, maar hij is homo. Tijdens een vakantie overlijdt Wilfried. Dit onverwachte overlijden is een grote schok. Bij de afscheidsdienst en de begrafenis wordt het lied: “Ontsteek in onze duisternis een vuur dat nooit meer dooft” gezongen. Er volgt een tijd van rouw, waarin Bram veel terugdenkt aan de gesprekken die hij met Wilfried heeft gehad en het gemis is groot.

De rode draad van dit boek is een onzekere en zoekende Bram die vol vragen zit over het hoe en het waarom van het geloof. Ik vind het boek moeilijk om te lezen omdat het verhaal niet chronologisch is opgebouwd en het van de hak op de tak springt. Er zijn verhalen, e-mails, interviews, terugblikken : alles loopt door elkaar. Misschien dat de willekeurige volgorde in het boek het zoeken van Bram aangeeft.

De taal in dit boek vind ik mooi. Het bijzondere van dit boek is dat Bram zich niet afkeert van het geloof, maar toch blijft hunkeren naar het samen zingen en bidden zoals in zijn jeugd. In tegenstelling tot andere schrijvers die definitief afscheid nemen van het geloof uit hun jeugd.

Miekes recensie

Ook Mieke van der Weij heeft voor de NCRV-gids het boek Wormen en engelen van Maarten van der Graaff gerecenseerd. Lees hier of haar mening overeenkomt met de meningen van bovenstaande lezers.