Recensie Mieke: Plantage Wildlust van Tessa Leuwsha

Op Plantage Wildlust in Suriname willen Oscar en Janna Brouwer een nieuwe start ver van Middelburg.

Plantage Wildlust ***

Oscar Brouwers is een jongeman uit Middelburg die dolgraag zijn vader wil ontvluchten, omdat die hem met militaire discipline opvoedt. Oscar is een stijve maar gevoelige jongeman die trouwt met de spontanere Janna, die er voor haar tijd al vooruitstrevende denkbeelden op na houdt. Op het aanbod een plantage in Suriname over te nemen, zegt hij spontaan ja. We schrijven 1911, de slavernij is afgeschaft en de plantages worden bevolkt door ex-slaafgemaakten en contractarbeiders uit India.

Leuwsha heeft de neiging om veel uit te leggen. Vooral in het begin als Oscar en Janna aankomen, moet je door veel feiten heen. Dat de Zeeuwen, die de Engelsen opvolgden, het land inpolderden en de kolonie als een bedrijf beschouwden in plaats van als een land.. Wie hoop je met deze informatie nog te verrassen? Ook de gedetailleerde beschrijving van de onderkomens op de plantage houden het verhaal onnodig op. Dat ze niet bepaald luxe erbij zaten, geloof ik zo ook wel.

Maar gaandeweg krijgt het verhaal meer vaart en weet Leuwsha de onderliggende verhoudingen tussen de plantagebewoners steeds spannender te beschrijven.

Oscar is een man die het goed bedoelt. Omdat hij vindt dat hij moet optreden als een echte directeur forceert hij zich tot een wreedaard. Daartegenover staat de zwarte opzichter Creebsburg, een gewiekst figuur tegen wie Oscar op geen enkele manier is opgewassen. Het is een man die, alleen al omdat hij uit het land zelf komt, en al langer op de plantage leeft, een enorme voorsprong op Oscar heeft. Janna wil maar niet zwanger worden en begint een schooltje in het Nederlands (!). Haar huishoudster Alma zou ze het liefst als een soort vriendin zien, maar die houdt afstand. Zwart en wit moeten gescheiden blijven. Mooi beschrijft Leuwsha hoe iedereen op zo’n gesloten plek tot elkaar veroordeeld is. Je kon geen kant op. Op de apotheose kun je wachten, natuurlijk ontstaan er barsten in die rigide indeling.

En dan is er ook nog een ‘vrije arbeider’, Rudolf, die voor enig evenwicht moet zorgen tussen Oscar en Creebsburg, maar uiteindelijk vertrekt, na het bezoek aan een bijeenkomst waar een spreker alle lotgenoten oproept zich te verenigen. ‘Wij zijn uit Afrika gestolen zielen, versnipperd. Wij laten ons verdelen. En doen dat zelf ook. Mulatten achten zich verheven boven Creolen, Hindostanen boven Javanen, zwarten uit de stad boven die uit het bos. En daarboven torent de witman.’ Het zijn de eerste tekenen van de nieuwe tijd, die zich onverbiddelijk aandient. Oscar is dan al vertrokken, omdat hij zijn ziel toch verkiest boven zijn ambitie, en om nog een aantal redenen die ik hier niet zal verklappen.

Leuwsha’s stijl kent niet veel toeters en bellen, de zinnen zijn kort en helder, aan metaforen heeft ze een broertje dood. Ze wil een verháál vertellen. En dat doet ze met verve. En met gevoel voor de psyche. Aan het eind legt ze uit dat een familiearchief uit die tijd haar op het idee bracht van dit verhaal.

Uitgeverij Atlas Contact  176 blz. €19,99