Recensie Mieke: Vertrek(punt) van Julian Barnes

Julian Barnes gaat al heel lang met me mee.

Vertrek(punt) ★★★★★

Het begon allemaal met Flauberts papegaai. Zo kun je dus ook schrijven, dacht ik, zo persoonlijk en zo geestig. Ik las alles van hem, ook zijn eerdere boeken. Voor ze me kende, bijvoorbeeld, over een man die steeds meer geobsedeerd raakt door het leven dat zijn vrouw leidde vóór hem, met catastrofale afloop. Het drama van wat de retrospectieve jaloezie is gaan heten. 

Al zijn boeken zijn me dierbaar, ook zijn latere werk. En ze staan allemaal nog voor het grijpen: boeken van Barnes doe je niet de deur uit. Hij voelt als een geestverwant, een vriend bijna. Hoe treffend en ontroerend vond ik het dan ook om te lezen dat hij ook een band voelt met zijn lezers, met mij! Ik had tranen in mijn ogen:

Dit zal mijn laatste boek worden, mijn officiële vertrek, mijn laatste gesprek met je. Hoe dan ook, ik hoop dat je plezier hebt beleefd aan onze relatie, al die jaren. Ik in ieder geval wel. Ik heb altijd genoten van je aanwezigheid – sterker nog: ik zou niets zijn zonder jou. Dus ik laat even mijn hand op je onderarm rusten – nee, blijf kijken – en dan verdwijn ik stilletjes… Nee, blijf kijken.

Komt dat ook omdat het over zijn fysieke verval en de naderende dood gaat? Misschien. Barnes lijdt aan een zeldzame vorm van bloedkanker, ‘ongeneeslijk maar beheersbaar’, en is de tachtig gepasseerd. Het confronteerde mij ook met de weg van alle vlees, want ook bij mij is de aftakeling ingezet. Versleten ruggenwervels en slechte oren. Barnes is trouwens half doof, dat schept ook een band. Hij vraagt zich in dit boek zelfs af of er gehoorapparaten voor honden bestaan. Ja, ‘maar ze lijken niet erg te werken.’

Vertrek(punt) gaat niet alleen over vertrek en verlies, het gaat ook over liefde, en over het onbetrouwbare geheugen, zoals vaak bij Barnes. Het is weer een curieuze mengeling van autobiografie, fictie en essayistische passages. Het boek is verdeeld in vijf hoofdstukken. 2 en 4 bevatten het liefdesverhaal van twee vrienden, Jean en Stephen. Barnes brengt ze als student met elkaar in contact, maar de relatie strandt. Veertig jaar later fungeert hij nog eens als postiljon d’amour, en nu trouwen ze. 

Ze gaan op huwelijksreis naar plekken die ze meestal al eerder met iemand anders hadden bezocht. En zo keert dat jaloeziethema uit Voor ze me kende hier weer terug:

Ik betrapte me op de gedachte dat dit het er allemaal niet gemakkelijker op kon maken. (..) zelfs ‘doodgewone’ nieuwgierigheid naar voormalige geliefden van een partner kan tot afgunst leiden. Ja, je hebt ‘gewonnen’, maar in dit specifieke geval had je onschuldige ‘rivaal’ maanden of jaren in de bloei van hun gedeelde levens doorgebracht met deze persoon.

Het is heel erg dat Barnes geen boeken meer zal schrijven. Hij wil zichzelf niet herhalen, zegt hij, en wil niet dat zijn werk kwalitatief minder wordt. 

Gelukkig kunnen we al zijn werk herlezen. Ik pak gewoon Flauberts papegaai er weer bij.

Atlas Contact 192 blz. € 22,99 (e-boek € 14,99, luisterboek € 22,99)