Recensie Mieke: Tot alles in beweging komt van Ester Naomi Perquin

Over een vader en twee broers, de werkelijke omvang van een familiegeheim en de neiging de werkelijkheid te vervormen. Het blijkt al snel ondoenlijk om het daarbij niet over daderschap te hebben – en wat mag ze eigenlijk ‘persoonlijk’ noemen? Genomineerd voor de Hebban Debuutprijs.

Tot alles in beweging komt ****

Ze won bijna alle poëzieprijzen die er te winnen zijn. En nu is ze met haar eerste roman ook nog genomineerd voor de Hebban debuutprijs. 4 september horen we wie hem wint. Maar of Ester Naomi Perquin erop hoopt? Een extra podium heeft ze niet nodig, het boek is al juichend ingehaald. Een echte debutant voelt ze zich niet.

Toch zal het voor de jury moeilijk zijn om haar boek niet uit te kiezen.

Of zal ik zeggen: boeken? Tot alles in beweging komt is nog niet zo makkelijk samen te vatten, zoveel lagen en verhalen zitten er in. Zelf zei ze hierover tegen een vriendin: ‘Het gaat over een kind krijgen als je 40 bent en voor het eerst een meisje. Het gaat over zelf kind zijn en meemaken dat je zieke vader sterft. Het gaat over moederschap en wat je je daar wel of niet in kunt permitteren. Het gaat over allerlei vormen van gevangenschap. Over machtsmisbruik, over de wisselende rollen van dader en slachtoffer. Over opsluiting in je lichaam, of je geest?’ Waarop die vriendin uitriep: maar dat zijn vijf boeken! Dat moet je toch helemaal niet doen! (bron: VPRO-gids)

Maar Perquin heeft al die thema’s en verhalen er gewoon allemaal ingestopt. Er zit bepaald iets onverschrokkens in deze roman. Hoofdpersoon Ela is (net als Perquin) gevangenbewaarder geweest, en heeft daar verhalen over geschreven. Ze is bezig met een nieuwe bundel over spectaculaire ontsnappingen, maar het vlot niet. Ze heeft een radicale omslag nodig en die komt als ze in verwachting is van een dochter (na twee zonen). Het roept verlangen op naar roze en roomwit, naar zoetheid. Maar kun je het een meisje aandoen in deze wereld te leven? Het gevaar ligt overal op de loer, zoals blijkt uit een scène in de trein waar haar dan 5-jarige dochter wordt begluurd door een man met een KLM-stropdas.

Ondertussen worstelt ze met kwesties in de familie. Haar vader sterft al op de eerste bladzijde: wat was zijn rol eigenlijk in dat gezin? Haar moeder las het liefst boeken op het balkon met een peuk erbij. Een van haar broers wil liever niet dat ze te veel over hem schrijft. Ook dat thema komt aan de orde: in hoeverre je je de levens van anderen mag toe-eigenen. Dat het verleden niet eenduidig is en dat iedereen er zijn eigen versie op nahoudt. Aan het einde blijkt er nog een duister familiegeheim.

Ja, het is veel, en aan het eind gekomen kun je rustig weer opnieuw beginnen. Al zijn bepaalde passages blijven hangen, zoals de gevangenisscènes, waarin Ela de broeierige sfeer beschrijft en hoe ze daar zelf op reageert. Ik vond dat schokkend maar ook heel stoer. Het boek blijft intrigeren. In die zin lijkt het op poëzie: veel zeggen in relatief weinig woorden.

Uitgeverij Van Oorschot 304 blz. € 23,50 (e-boek € 12,99)