Recensie Mieke: Het einde van Erna Ankersmit van Anna Enquist

De toon is meteen gezet: aan de deur bij de tachtigjarige schrijfster Erna Ankersmit staat een zorgmedewerker op de stoep, ongevraagd.

Het einde van Erna Ankersmit ★★★★

‘Daar heb ik niks mee te maken, ik weet niet wat u hier komt doen’. Wat een heerlijk personage heeft Anna Enquist geschapen, eigenzinnig, nukkig. Iemand die de eerste versie van haar romans nog met potlood in een schriftje schrijft. Ongetwijfeld heeft ze er veel van zichzelf ingestopt. Natuurlijk moet je ervoor waken om niet alles wat Ankersmit denkt en vindt aan Enquist tot te schrijven. Maar dat zaken als bezuinigingen op het onderwijs, en het afbrokkelen van culturele instanties ook Enquist ter harte gaan, durf ik wel voor mijn rekening te nemen.

Dat geldt ook voor het besef dat je toekomst (ook Enquist is tachtig) nog maar kort is. Daar word je met je neus op gedrukt door het feit dat vrienden om je heen doodgaan of vreselijke ziektes ontwikkelen. Dat is een beklemmend en een ondraaglijk perspectief, dat door Erna overigens volstrekt wordt genegeerd:

‘Alles in mij is in verzet, denkt ze. Mijn lichaam dat de jaren niet wil voelen, en mijn geest die weigert vooruit te kijken. Mijn vrienden kunnen lijden aan de gruwelijkste neurologische ziektes, kunnen sterven, ik blijf er in het verborgene van overtuigd dat het mij niet aangaat. Dat zoiets mij niet, nooit zal overkomen. Ik leef in een toestand van extreem bedrog.’ Herkenbaar?

Daar komt de vraag nog bij of je leven (en schrijverschap) enige betekenis heeft gehad. ‘Ik zit hier wat te spelen met woordjes, alsof dat er iets toe doet. Met een beetje geluk komen ze in een boek terecht dat jarenlang op een plank staat in de bibliotheek.’

Het verhaal: die thuiszorgmedewerker, Vronie, wordt toch binnengelaten (het hagelt), letterlijk, en figuurlijk, in Erna’s leven. Er ontwikkelt zich zelfs een vriendschap die de generaties overstijgt. Vronie, een wegbezuinigde violiste, is veertig, heeft een man en twee pubers. Erna, die nooit een kinderen heeft gehad – wel een man, maar die is al lang geleden verongelukt – is nieuwsgierig naar Vronies leven en Vronie misschien wel naar dat van haar, volstrekt autonoom.

Omdat Erna’s vriendin Paulien te maken krijgt met een man met dementie (ja natuurlijk, dat ligt ook nog op de loer) kan die niet mee op de wandeltocht langs de muur van Hadrianus, en meldt Vronie zich. De episode beslaat maar een klein deel van het boek, maar is wel cruciaal. Tijdens de tocht krijgt Erna fysieke problemen.

Dat Vronies man Thomas een leerling blijkt te zijn geweest van Erna’s man die linguïst was, gespecialiseerd in Georgische dialecten, is wel erg toevallig. Maar ach, ik vergeef het Enquist, want haar boek is een plezier om te lezen, er zit gewoon een heerlijke toon in. En het is nog spannend ook, want onder welke omstandigheden is Erna’s man destijds eigenlijk om het leven gekomen? Ik ga dat niet spoilen. Misschien lijkt de thematiek zwaar, maar zo voelt het niet. Integendeel, het is heerlijke lectuur. En dat einde uit de titel is ook dubbelzinnig.

Uitgeverij De Arbeiderspers 224 blz. € 24,99 (e-boek € 14,99, luisterboek € 13,99)