Recensie Mieke: Het vlees van David Szalay

Het vlees verdeelt de lezers flink: is dit de winnaar van de Booker Prize?

Het vlees ★★★★★

Het vlees verdeelt de lezers flink: is dit de winnaar van de Booker Prize? Velen vonden het maar een vlak verhaal met een stuurloze hoofdpersoon. En de sobere stijl was ook niet bijzonder, geen fraaie metafoor of zwierige zin te bekennen. Anderen waren juist dolenthousiast, prezen de ‘grote thematische ambities’. Ze vonden het boek ‘intellectueel prikkelend’, en de emotionele afstandelijkheid en kale zinnen juist adequaat.

Toen ik begon met lezen was ik geneigd de criticasters gelijk te geven. Maar naarmate ik vorderde raakte ik steeds meer geboeid en begreep ik ook beter waarom Szalay het zó geschreven had, en hoe de inhoud en de stijl perfect samengaan.

We volgen István, een vijftienjarige Hongaarse jongen die opgroeit in een troosteloze flatwijk in de jaren 80. Hij is verhuisd met zijn moeder naar ‘een nieuwe stad’. Hij is ‘allenig’ en wordt verleid door de 42-jarige buurvrouw voor wie hij boodschappen sjouwt. Als ze vraagt of ze hem mag kussen, zegt hij ‘oké’. Hij weet niet waarom hij dat zegt. ‘Iets in hem schijnt het te willen.’ Aantrekkelijk vindt hij haar nit: ‘Ze is gewoon een oude vrouw, misschien zelfs nog ouder dan zijn moeder. Het is bijna alsof ze niet eens bestaat.’ Toch kan hij het niet uitstaan als ze na een tijd de verhouding verbreekt. Er volgt een handgemeen met haar man, die daarbij ten val komt en overlijdt. István komt in een jeugdgevangenis terecht.

Daar kom je pas achter in het tweede hoofdstuk, waar hij een drugskoerier helpt, en waar hij het tevergeefs aanlegt met een stiefdochter van zijn oom. Dan besluit hij het leger in te gaan. Szalay slaat in de opbouw van het verhaal steeds jaren over, en laat je zelf ontdekken wat zich heeft afgespeeld. De dialogen zijn kort en wat er in István omgaat wordt niet beschreven. Dat hij in het Midden-Oosten een trauma heeft opgelopen, begrijp je pas als hij vanuit het niets een gat in de deur slaat.

Dan weer een tijdsprong: István is uitsmijter bij een Londense nachtclub. Hij redt het leven van een oudere man die hem werk bezorgt bij een vastgoedmiljardair. Na diens dood trouwt hij zijn vrouw van zijn weldoener bestiert hij diens vastgoedimperium. Zo belandt hij in de kringen van puissant-rijke Londenaren.

Misschien een rare associatie maar ik moest denken aan Rood en zwart van Stendhal. Ook iemand die opklimt in de maatschappij via vrouwen. Groot verschil is dat Julien Sorel ambitieus is terwijl het István allemaal overkomt. Hij lijkt zelf amper beslissingen te nemen. Hij is emotioneel afwezig en dat ben je niet gewend, zo’n hoofdpersoon. Je hoopt toch op een soort innerlijke groei. Hoe lang kan je daar als lezer in meegaan? Nou, ik dus steeds beter.

Hoe initiatiefloos, tragisch en besluiteloos ook, István kruipt langzamerhand onder je huid. Je voelt toch met hen mee. Zijn maatschappelijke val laat zich raden, al is zijn einde niet zo gruwelijke als bij Stendhal, bij wie Julien onder de guillotine eindigt.

Uitgeverij Nijgh & Van Ditmar 344 blz. € 23,99 (e-boek € 12,99)